ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΡΗΓΑ: ΠΕΙΣΤΙΚΟ, ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΟ, ΙΔΙΟΦΥΩΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΟ

  • "Στον αστερισμό του Ρήγα" της Μάγδας Ιωαννίδου - Γράφει ο Κώστας Τραχανάς

    Ένα μεγάλο μυθιστόρημα της εποχής μας. Πρόκειται για ένα βαθιά πολιτικό βιβλίο που καλύπτει την βία την εποχή του Εμφυλίου και τα αποτελέσματά της στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄50. 

    Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να περιγραφούν κάποια από αυτά τα γεγονότα της φοβερής δεκαετίας του ΄40, του διχασμού της ελληνικής κοινωνίας, από την πλευρά του άμαχου πληθυσμού, να αναδειχθεί το κλίμα των ημερών εκείνων, όπως το βίωσαν οι απλοί άνθρωποι, που σύρθηκαν στο τέλος, εκόντες -άκοντες να πάρουν μέρος σε μια αιματηρή αδελφοκτόνα σύρραξη ,που έγινε όχι μόνο στα βουνά, αλλά και μέσα στα χωριά και τις πόλεις, μέσα στα σπίτια τους. Κυριολεκτικά μέσα στα σπίτια τους. Καταστροφές, πυρπολήσεις σπιτιών, ξυλοδαρμοί, σκοτωμοί ή φόνοι αθώων ανθρώπων. Ο Εμφύλιος πόλεμος σφράγισε ανεξίτηλα τις ζωές όσων συμμετείχαν σε αυτόν και όσων υπέστησαν τις συνέπειες. Έλληνες σκοτώνουν Έλληνες, συγχωριανοί τους συγχωριανούς τους, φίλοι τους φίλους τους, συγγενείς τους συγγενείς τους. Ήταν τόσο τραγικό που δεν το χωράει ο νους του ανθρώπου. 
     
    Μιλάει το βιβλίο για τους θύτες και τα θύματα του Εμφυλίου, αλλά και για τη σημασία της συγχώρεσης. Αφηγείται την ιστορία δύο πάλαι ποτέ στενά συνδεδεμένων οικογενειών, που κατασπαράχτηκαν μέχρι θανάτου, είναι η καρδιά «Στον αστερισμό του Ρήγα» της Μάγδας Ιωαννίδου, που ανατέμνει τα γεγονότα των πέτρινων χρόνων του Εμφυλίου Πολέμου. Κανένα αρχαίο δράμα, καμία τραγωδία δε θα μπορούσε ν΄ αγγίξει αυτό που παιζότανε εκεί, σε ένα μικρό χωριό της Μακεδονίας, αυτό το χωριό, που δεν το πείραξαν οι Γερμανοί, αλλά το βούτηξαν στο αίμα και στο πένθος οι ίδιοι οι Έλληνες. 
     
    Ζούσαν τον σκληρότερο πόλεμο. Ζούσαν στον αστερισμό του Ρήγα. Το θύμα ήταν ένα νέο παλικάρι, ο Ρήγας, ο γιος της κυρά-Χρυσώ . Αυτός μέχρι χθες πολεμούσε τους Γερμανούς. Δεν φοβόταν τώρα τους Έλληνες . Ο Ρήγας μέχρι το τέλος ήταν σίγουρος για τον φίλο του, τον Αντώνη Σαραντίδη . Δεν πρέπει να ήταν ανακατεμένος σ΄αυτή την θηριωδία και την αγριότητα. Η τραγική μάνα, η κυρά-Χρυσώ,  δεν πρόκειται ποτέ να ξεχάσει ούτε να γαληνέψει αν δεν μάθει όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με τη δολοφονία του γιού της. Υποψιάζεται κάτι που απεύχεται, ότι ο θύτης, ο Αντώνης, που ήταν όχι μόνο συμμαθητής και  προσωπικός φίλος του Ρήγα, αλλά αδελφός .Ο Αντώνης με την παρέα του πήραν τον Ρήγα  μαζί τους, για ανάκριση. Εκείνο το βράδυ, που πήραν τον Ρήγα, πήρανε και άλλους έντεκα απ΄ το χωριό. Δεν ξαναγύρισε κανένας. Τι απόγινε ο γιός της Χρυσώ; Στη θέση της φιλίας, της αγάπης και της εκτίμησης ενέσκηψε το αίμα και ο φανατισμός.
     
    Μετά από πέντε μήνες ξαναήρθανε πάλι με επικεφαλής τον Αντώνη και πήρανε και τα άλλα δύο παιδιά της οικογένειας, την Ζωή και τον Γιώργη. Τρία παιδιά στον αγώνα. Σε ποιον αγώνα; Γιατί θα έπρεπε να αγωνιστούν; Για ποια ιδανικά, για ποια πιστεύω; Ο αγώνας για την πατρίδα τελείωσε. Η πατρίδα τους ήταν ελεύθερη… 
    Κάποτε η μάχη για τις ιδέες τελείωσε. Οι σκοποί πέτυχαν. Κάποιοι επέζησαν, άλλοι χάθηκαν. Ο κόσμος άρχισε ξανά να κινείται, να γιατρεύει και να οργανώνεται. Οι περισσότεροι έπρεπε ν΄ αρχίσουν απ΄ το μηδέν .Κάποιοι θα συγχωρούσαν, όμως δεν θα ξεχνούσαν ποτέ. Παντού υπήρχαν μνήμες άσχημες. Δεν το γονάτισε ο πόλεμος το χωριό. Το χωριό είχε αρχίσει ν΄ ανασαίνει. Οι κάτοικοί του έπρεπε να συνεχίσουν . Δεν γινόταν διαφορετικά. 
    Ο Ρήγας δεν γύρισε ποτέ. Η απουσία του Ρήγα ήταν έντονα χαραγμένη στο μυαλό και στην καρδιά των δικών του. Ο Αντώνης άφαντος... 
     
    Η Ζωή  έγινε δασκάλα και διορίστηκε σ΄ ένα χωριό κοντά στο δικό της. Γρήγορα παντρεύτηκε ένα μεγαλοκτηματία της περιοχής. Η Ζωή έβγαλε τα μαύρα όταν παντρεύτηκε, αλλά η μάνα της, για τον Ρήγα, δε θα τα έβγαζε ποτέ. Ο Γιώργης έγινε αρχιτέκτονας-μηχανικός. Δούλεψε στο φράγμα του Ασουάν στην Αίγυπτο, έγινε γνωστός και μεγάλος μηχανικός. Πήγε και στη Σοβιετική ένωση να εργαστεί. Κέρδισε πολλά ο Γιώργης με την πολλή δουλειά και τις ικανότητές του. Όμως μια μέρα, στη Θεσσαλονίκη, γνώρισε μια πολύ όμορφη κοπέλα, που ήταν συγγραφέας. Όταν  είπε στον Γιώργη το όνομά της, Αντιόπη Σαραντίδου, τότε θυμήθηκε ο Γιώργης, ότι αυτή ήταν η μικρή αδελφή του φίλου του Αντώνη , που ευθυνόταν για τον θάνατο του Ρήγα... 
    Ο Γιώργης θυμήθηκε τον αδελφό του και έβαλε τα κλάματα. Από την άλλη, αυτή την κοπέλα, την είχε ερωτευτεί. Το ίδιο και η Αντιόπη, τον αγάπησε και αυτή.  
     
    Η Αντιόπη βρισκότανε στην απαγορευμένη περιοχή. Υπήρχε ακόμη μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ τους. Μια κόκκινη γραμμή .Δεν την είχε περάσει αυτή την γραμμή κανείς από το χωριό τους, μέχρι τότε τουλάχιστον. Υπήρχαν κάποιοι τάφοι εκεί στην πλαγιά του βουνού που φώναζαν , που ήταν νωποί ακόμη και θα έμεναν έτσι ποιος ξέρει για πόσα χρόνια.  Ερχότανε φωνές από κει. Φωνές που έλεγαν σκληρά πράγματα , που δε θα τους άφηναν ποτέ να ξεχάσουν. Ήταν δυο άνθρωποι πνευματικά καλλιεργημένοι , αλλά παράλληλα και περίεργα σκλαβωμένοι. Η ελευθερία που πήγαζε μέσα από το πνεύμα τους σκλαβωνόταν από το παρελθόν , από τις αναμνήσεις. Μπορεί οι δυο νέοι να μην έφταναν ποτέ εκεί που θα θέλανε να πάνε , όφειλαν όμως να ξέρουν ποιοι είναι , τι θέλουν και να μετρήσουν τις αντοχές τους.
     
    Θα μπορέσουν να ξεπεράσουν οι δύο νέοι ,ο Γιώργης και η Αντιόπη,  αυτή την κόκκινη γραμμή; Έχουν το κουράγιο  να την σβήσουν ;Τι έφταιγε η Αντιόπη , μικρό κοριτσάκι τότε, για τον άδικο χαμό του Ρήγα; Θα πλήρωνε τις αμαρτίες του αδελφού της; Θα ανταμώνανε άραγε ποτέ οι δρόμοι τους ; Θα μπορούσαν να δεχτούν αυτή την αγάπη  η Ζωή και η κυρά- Χρυσώ ; Μπορούσε να ξεχάσει τον Ρήγα , η κυρά-Χρυσώ;   Το μίσος φέρνει μίσος και η εκδίκηση αντεκδίκηση ή μήπως η ζωή είναι πολύτιμη για να την σπαταλήσεις σε κάτι τέτοιο; Και που ήταν ο Αντώνης, γιατί εξαφανίστηκε από το χωριό; Αυτός σκότωσε τον φίλο του, Ρήγα; Θα υπάρξει συγχώρεση; Θα υπάρξει συγγνώμη για τον Ρήγα και για όλους αυτούς που χάθηκαν όπου κι αν ανήκαν, απ΄ όποιο μετερίζι κι αν πολεμούσαν ;
     
    Είναι αλήθεια πως οι ποταμοί και οι θάλασσες έγιναν από τα δάκρυα των ανθρώπων…
    Με τις συγκαλυμμένες ρήξεις και τις ακλόνητες πεποιθήσεις τους, με τις πληγές και τις παληκαριές τους, η παράφορη ιστορία της ζωής των ηρώων του βιβλίου, πριν και μετά το χάσμα που άνοιξε ο θάνατος του Ρήγα, το μυθιστόρημα μας μιλάει για το ανέφικτο της λήθης και για την ανάγκη της συγχώρεσης σε μια κοινωνία διαιρεμένη από τον πολιτικό φανατισμό. 
     
    Τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται το βιβλίο είναι ο φανατισμός, το μίσος, η αδελφοσφαγή, η συγχώρεση, η συγγνώμη, η συμφιλίωση, η δικαίωση, η μνήμη, η λήθη, ο έρωτας, η αποδοχή ή η απόρριψη της ιστορίας των προγόνων μας. 
     
    Το συγκινητικό τέλος του μυθιστορήματος μας προτρέπει να σκεφτούμε αν η συγχώρεση αφορά, εν τέλει, περισσότερο τους εαυτούς μας ή τους άλλους.Υπάρχουν στην Ελλάδα κάποιοι που ζήτησαν συγχώρεση και κάποιοι που δέχτηκαν να την δώσουν. Είναι ατομικές πρωτοβουλίες με πολύ θετικό για την κοινωνία παιδαγωγικό αντίκτυπο (γι΄ αυτό εγκωμιάζει η ψυχιατρική επιστήμη την αντικαταθλιπτική δύναμη της συγχώρεσης). 
     
    Έχουμε πολύ καιρό να διαβάσουμε ένα βιβλίο τόσο πειστικό και συγκινητικό, τόσο ιδιοφυώς σχεδιασμένο. 
    Όταν ένα βιβλίο κάνει ένα τέτοιο βήμα για τη συμφιλίωση των συνειδήσεων, έχει κάνει κι η λογοτεχνία ένα μεγάλο βήμα. 
     
    Η Μάγδα Ιωαννίδου γεννήθηκε στη Ν. Δήμητρα Κιλκίς. Σπούδασε νηπιαγωγός αρχικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρούπολης και έπειτα στην ίδια σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε σε δημόσιο σχολείο για 35 έτη. Έχει ολοκληρώσει σπουδές Ιστορίας-Αρχαιολογίας και Ιατρικής-Βιολογίας στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Είναι απόφοιτος της νοσηλευτικής του ΕΕΣ και ενεργό μέλος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Έχει ασχοληθεί με τη μελέτη και κατασκευή παραδοσιακών προσωπείων από όλο τον κόσμο και έχει πραγματοποιήσει δύο ατομικές και μία ομαδική έκθεση.